Vi rút lở mồm long móng SAT1 vốn chủ yếu ở Châu Phi nay đang lan nhanh tại châu Á, tỷ lệ mắc bệnh lên đến 100% nếu đàn gia súc chưa có miễn dịch. Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình dịch bệnh lở mồm long móng serotype SAT1 và các biện pháp chủ động ngăn chặn xâm nhập vào Việt Nam.
Tỷ lệ chết cao ở con non
Bệnh lở mồm long móng (LMLM) là bệnh truyền nhiễm đã xuất hiện tại tất cả các châu lục trên thế giới. Vi rút gây bệnh có 7 tuýp huyết thanh (serotype) là: A, O, C, Asia 1, SAT1, SAT2, SAT3. Trong đó, vi rút serotype SAT1, SAT2, SAT3 lưu hành chủ yếu tại châu Phi. Trong quần thể gia súc cảm nhiễm chưa có miễn dịch phù hợp, tỷ lệ mắc bệnh có thể rất cao lên đến 100%; tỷ lệ chết thường thấp ở gia súc trưởng thành, khoảng 1-5%, nhưng có thể cao ở con non như bê, nghé, cừu non, lợn con, từ 20% hoặc cao hơn, chủ yếu do viêm cơ tim, suy tim cấp.
Riêng vi rút LMLM serotype SAT1 chủ yếu lưu hành ở tiểu vùng Sahara của châu Phi với 13 chủng (topotype) khác nhau và thường gây nhiễm trên cừu, dê và trâu rừng. Tuy nhiên, theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), chủng vi rút này đã xuất hiện tại Iraq từ tháng 3/2025, sau đó tiếp tục được báo cáo tại nhiều nước khu vực Trung Đông và Tây Á như: Bahrain, Iran, Israel, Kuwait, Lebanon, Ai Cập, Cộng hòa Síp, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan.
Đặc biệt, từ đầu tháng 4/2026, Trung Quốc đã thông báo lần đầu tiên phát hiện 219 ca bệnh trên bò nhiễm vi rút serotype SAT1 topotype I tại 2 tỉnh Cam Túc và Tân Cương.
Vi rút serotype SAT1 chưa ghi nhận lưu hành tại Việt Nam. Tuy nhiên, với sự lây lan nhanh gần đây của chủng vi rút này, nguy cơ xâm nhiễm vào nước ta luôn hiện hữu; đặc biệt là qua việc vận chuyển trái phép động vật qua biên giới, cửa khẩu, đường mòn, lối mở.
Trong khi đó, các loại vắc xin phòng bệnh LMLM đang được cấp phép lưu hành tại Việt Nam chỉ có tác dụng bảo hộ với các chủng vi rút LMLM thuộc serotype O, A và ASIA1, không có khả năng bảo hộ đối với vi rút LMLM serotype SAT1. Vì vậy, trường hợp xâm nhập vào nước ta sẽ ảnh hưởng rất lớn sự phát triển của ngành chăn nuôi trâu bò, gây thiệt hại lớn về kinh tế nếu không chủ động ngăn chặn và ứng phó kịp thời.
Các giải pháp ngặn chặn nguy cơ SAT1 xâm nhập
Trước nguy cơ vi rút LMLM serotype SAT1 xâm nhập vào Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Cục Chăn nuôi và Thú y gửi văn bản đến toàn bộ các Sở Nông nghiệp và Môi trường trong toàn quốc về việc chủ động triển khai các biện pháp ngăn chặn.
Ưu tiên hàng đầu là giám sát, phát hiện sớm trường hợp nghi ngờ gia súc mắc bệnh LMLM tại các cơ sở, hộ chăn nuôi gia súc, đặc biệt tại khu vực có đường biên giới, báo cáo trường hợp nghi ngờ mắc bệnh LMLM để thực hiện lấy mẫu xét nghiệm định type vi rút; tiến hành điều tra ổ dịch và khống chế ổ dịch LMLM khi còn ở phạm vi hẹp.
Cần tăng cường kiểm soát vận chuyển, ngăn chặn buôn lậu gia súc và sản phẩm động vật tại khu vực biên giới, địa bàn trung chuyển, chợ đầu mối, cơ sở thu gom, mua bán, giết mổ gia súc. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh cần sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng thú y với công an, bộ đội biên phòng, quản lý thị trường và chính quyền địa phương trong việc ngăn chặn vận chuyển trái phép động vật, sản phẩm động vật qua biên giới./.