Xã Thiệu Tiến, tỉnh Thanh Hóa được hình thành trên cơ sở hợp nhất địa giới và dân cư của bốn xã: Thiệu Tiến, Thiệu Thành, Thiệu Ngọc và Thiệu Vũ (theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 01/7/2025). Đây là vùng đất cổ nằm ven sông Chu, giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, nơi hội tụ nhiều di tích tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa.

Trên địa bàn xã hiện có bảy di tích cấp tỉnh (lịch sử, văn hóa, cách mạng), phản ánh sinh động quá trình hình thành, phát triển của phong trào yêu nước, cách mạng và bản sắc văn hóa của người dân địa phương. Những di tích ấy không chỉ là chứng tích của lịch sử mà còn là nguồn lực tinh thần quý giá, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

CÁC DI TÍCH TIÊU BIỂU

1. Nhà thờ Họ Vương – Cái nôi phong trào cách mạng Thiệu Hóa

Nhà thờ Họ Vương, làng Phúc Lộc, xã Thiệu Tiến, là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh, được công nhận tại Quyết định số 230/VHQĐ ngày 8/7/1995 của Sở Văn hóa – Thông tin Thanh Hóa.

Tại nơi đây, ngày 10 tháng 7 năm 1930, diễn ra Hội nghị thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam đầu tiên của phủ Thiệu Hóa – một sự kiện có ý nghĩa lịch sử đặc biệt. Hội nghị do đồng chí Nguyễn Doãn Chấp (đại diện Xứ ủy Bắc Kỳ) chủ trì, cùng sự tham dự của các đồng chí Vương Xuân Cát, Ngô Ngọc Toản, Hoàng Trọng Bình, Lê Xuân Mạc. Hội nghị đã bầu đồng chí Vương Xuân Cát làm Bí thư Chi bộ.

Sự ra đời của Chi bộ Đảng tại Nhà thờ Họ Vương là bước ngoặt lịch sử của phong trào cách mạng Thiệu Hóa, chấm dứt thời kỳ phân tán lực lượng, thống nhất phong trào đấu tranh của nhân dân dưới sự lãnh đạo duy nhất của Đảng. Từ đây, phong trào cách mạng của huyện Thiệu Hóa lan tỏa mạnh mẽ, góp phần vào sự kiện thành lập Tỉnh ủy Thanh Hóa ngày 29/7/1930.

Ngày nay, Nhà thờ Họ Vương không chỉ là nơi thờ tự của dòng họ mà còn là địa chỉ đỏ, biểu tượng của tinh thần cách mạng kiên trung, được nhân dân và thế hệ trẻ thường xuyên đến dâng hương, tưởng niệm.

2. Đình Tân Bình – Trung tâm văn hóa cổ truyền và hoạt động cách mạng

Đình Tân Bình tọa lạc tại thôn Tân Bình (xưa là Ngọc Bình), là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh. Đình được dựng từ thời Lê – Nguyễn, là công trình gỗ 5 gian, hướng Nam, kết cấu giá chiêng kẻ chuyền, mái ngói truyền thống.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, Đình Tân Bình còn là trung tâm của phong trào cách mạng địa phương trong thời kỳ 1930–1945. Nơi đây diễn ra nhiều cuộc họp bí mật của các tổ chức Nông hội đỏ, các lớp tuyên truyền vận động quần chúng chống áp bức, bóc lột, cổ vũ phong trào đấu tranh cách mạng.

Ba tấm bia cổ còn lưu tại đình là minh chứng cho truyền thống hiếu học, tinh thần yêu nước và nền nếp văn hóa của làng. Hiện nay, đình được duy trì như một không gian văn hóa cộng đồng, nơi giáo dục truyền thống cho thanh thiếu niên, bảo tồn bản sắc văn hóa dân gian vùng sông Chu.

3. Đình Lam Vỹ – Nơi hội tụ lịch sử, văn hóa và cách mạng

Đình Lam Vỹ (còn gọi là Đền Lam Vỹ) nằm tại thôn Lam Vỹ, được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa – cách mạng cấp tỉnh.

Đình được xây dựng từ thời Lý, thờ thần Hoàng Tế (Cao Tá) – danh tướng triều Lý có nhiều công lao với nước. Qua các thời kỳ, đình trở thành trung tâm văn hóa – tín ngưỡng của nhân dân địa phương, đồng thời là địa điểm gắn với nhiều sự kiện cách mạng trọng đại.

Từ năm 1930–1945, đình là nơi tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, tổ chức hội họp, luyện tập lực lượng tự vệ phản đế. Trong kháng chiến chống Pháp, đình Lam Vỹ là nơi Thủ tướng Phạm Văn Đồng về truyền đạt chủ trương của Chính phủ, phát động phong trào “Toàn dân kháng chiến”. Tại đây, nhiều lớp huấn luyện quân chính, chính trị đã được tổ chức, trở thành trung tâm sinh hoạt cách mạng của tỉnh và Liên khu IV.

Đình Lam Vỹ ngày nay không chỉ là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, yêu nước, mà còn là “chứng nhân sống” của phong trào cách mạng Thanh Hóa – niềm tự hào của nhân dân xã Thiệu Tiến.

4. Từ đường Họ Nguyễn Đình – Dấu ấn dòng họ khoa bảng, trung liệt

Từ đường Họ Nguyễn Đình (còn gọi là Từ đường Lam Vỹ) nằm tại thôn Lam Vỹ, là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.

Dòng họ Nguyễn Đình khởi tổ từ cụ Nguyễn Đình Trí, Đô chỉ huy sứ Trí Võ hầu, di cư về Lam Vỹ đầu thế kỷ XVII, khai lập cơ nghiệp và trở thành một trong những dòng họ danh giá của xứ Thanh, với nhiều đời con cháu làm quan lớn, được phong tước Quận công, Quốc sư.

Từ đường là nơi thờ tự sáu vị được phong Vương, là không gian thiêng lưu giữ gia phả, hoành phi, câu đối và những hiện vật cổ có giá trị lịch sử. Hàng năm, con cháu dòng họ Nguyễn Đình khắp nơi lại về tế Tổ, tri ân công đức tổ tiên – một nét đẹp văn hóa truyền thống sâu sắc.

Di tích này không chỉ có giá trị tín ngưỡng mà còn là nguồn tư liệu quý cho nghiên cứu lịch sử, xã hội học, nhân học về quá trình hình thành, di cư và phát triển các dòng họ Việt cổ.

5. Nhà lưu niệm đồng chí Lê Chủ – Dấu ấn một người con ưu tú của quê hương

Nhà lưu niệm đồng chí Lê Chủ, tại thôn Yên Lộ, được xếp hạng Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh (QĐ 4089/QĐ-UBND ngày 09/12/2011).

Lê Chủ (tên thật Lê Tiến Nhiệu, sinh năm 1901) là Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa qua nhiều giai đoạn (1934, 1936, 1939, 1945). Tại chính ngôi nhà này, đồng chí đã tổ chức nhiều hội nghị quan trọng của Tỉnh ủy, chỉ đạo phong trào cách mạng Thanh Hóa trong thời kỳ 1930–1945.

Ngôi nhà – nay được phục dựng trên nền cũ – là nơi ghi dấu công lao to lớn của người Bí thư kiên trung, người đã góp phần tổ chức, xây dựng Đảng bộ tỉnh, lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám thành công tại Thanh Hóa. Di tích trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và tinh thần phụng sự Tổ quốc cho thế hệ trẻ.

6. Nhà ông Hoàng Văn Cài – Nơi diễn ra Hội nghị Đảng bộ tỉnh lần thứ II (1939 )

Di tích Nhà ông Hoàng Văn Cài, thôn Yên Lộ, được công nhận Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh (QĐ 428/QĐ-UBND ngày 31/01/2013).

Tại đây, tháng 6/1939, đã diễn ra Hội nghị Đại biểu Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ II, do đồng chí Lê Chủ – Bí thư Tỉnh ủy – chủ trì. Hội nghị tổng kết phong trào đấu tranh 1936–1939, bàn phương hướng mở rộng lực lượng quần chúng và củng cố Đảng bộ trong giai đoạn mới.

Gia đình ông Hoàng Văn Cài là gia đình cách mạng tiêu biểu, nhiều thành viên tham gia hoạt động, bị tù đày, hy sinh; được Nhà nước tặng bằng có công với cách mạng. Ngôi nhà được xây lại làm nhà lưu niệm, trở thành điểm đến giáo dục truyền thống và tri ân những người đã góp phần vào thắng lợi của phong trào cách mạng Thanh Hóa.

7. Chùa Yên Lộ – Trung tâm tín ngưỡng và địa chỉ cách mạng tiêu biểu

Chùa Yên Lộ thuộc thôn Yên Lộ, là di tích lịch sử – cách mạng cấp tỉnh.

Được xây dựng trên sườn núi đá, chùa có kiến trúc truyền thống, mang dáng dấp cổ tự xứ Thanh. Từ năm 1935, nơi đây trở thành địa điểm hoạt động bí mật của Tỉnh ủy Thanh Hóa. Các đồng chí Hoàng Văn Quế, Lê Chủ, Nguyễn Tạo… từng tổ chức nhiều hội nghị củng cố phong trào cách mạng tại đây. Với địa thế kín đáo, chùa là nơi trú ẩn, liên lạc an toàn cho cán bộ cách mạng trong thời kỳ đen tối nhất.

Ngày nay, chùa được phục dựng khang trang, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, chiêm bái của nhân dân, đồng thời là trung tâm du lịch văn hóa – tâm linh kết hợp “về nguồn” của xã Thiệu Tiến và huyện Thiệu Hóa.

Các di tích lịch sử – văn hóa – cách mạng của xã Thiệu Tiến là di sản quý giá, minh chứng cho truyền thống “vừa anh hùng trong chiến đấu, vừa hiếu học, trọng đạo lý” của người dân vùng sông Chu.

Những công trình này không chỉ là niềm tự hào của Thiệu Tiến mà còn góp phần tôn vinh giá trị văn hóa – cách mạng của tỉnh Thanh Hóa, trở thành nền tảng tinh thần trong công cuộc xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh.

8. Đình Lam Vỹ: Di tích Lịch sử – Văn hóa và Cách mạng Cấp Tỉnh

Đình Lam Vỹ, hay còn gọi là đền Lam Vỹ, là một di tích lịch sử quan trọng, tọa lạc tại làng Lam Vỹ, huyện Lương Giang, thuộc tỉnh Thanh Hóa. Với bề dày lịch sử từ thời Lý, di tích này không chỉ là nơi thờ cúng vị thần hoàng làng mà còn ghi dấu nhiều sự kiện cách mạng quan trọng.

Đình Lam Vỹ được xây dựng để thờ vị thần hoàng làng Hoàng Tế, tên thật là Cao Tá, một nhân vật lịch sử có thật vào thời Lý. Cao Tá nổi tiếng với tài năng và võ nghệ, đã được triều đình trọng dụng. Đền thờ được xây dựng ngay sau khi ông qua đời vào năm 1018 và đã trải qua nhiều lần trùng tu qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn.

Đình Lam Vỹ không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành trung tâm hoạt động cách mạng. Những cán bộ cộng sản đầu tiên đã sử dụng đình làm nơi tuyên truyền và giác ngộ quần chúng. Năm 1930 - 1935: Đình là nơi tụ họp của các hội nhóm, tổ chức nông hội đỏ, nơi diễn ra các hoạt động tuyên truyền chống cường hào. Năm 1936 - 1939: Nhiều cuộc họp quan trọng diễn ra tại đình, trong đó có cuộc đấu tranh kinh tế nhằm giành lại ruộng đất cho dân. Năm 1940 - 1941: Là nơi luyện tập của lực lượng tự vệ phản đế và tổ chức mít tinh, tuyên truyền cách mạng.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp , đình Lam Vỹ tiếp tục đóng vai trò quan trọng: Là nơi tập hợp sức người, sức của cho tiền tuyến; Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã có cuộc gặp gỡ tại đây để kêu gọi nhân dân ủng hộ kháng chiến; Nhiều lớp huấn luyện quân sự và chính trị được tổ chức tại đình.

Di tích đình Lam Vỹ không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là nơi lưu giữ văn hóa tinh thần của người dân địa phương. Đây là minh chứng cho những nỗ lực của nhân dân trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống yêu nước, kháng chiến vì độc lập.

Đình Lam Vỹ xứng đáng được công nhận và gìn giữ không chỉ vì giá trị lịch sử mà còn vì ý nghĩa văn hóa và cách mạng của nó. Đây là nơi tự hào của người dân Lam Vỹ, là chứng nhân cho nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của tỉnh Thanh Hóa, khẳng định một vùng đất cổ với bề dày lịch sử từ thời Lý cho đến nay./.